มีหน้าที่และรับผิดชอบเกี่ยวกับงานจัดตั้งและส่งเสริมสหกรณ์ต่างๆ  ดังนี้
๑.  เผยแพร่  และให้ความรู้ความเข้าใจในระบบสหกรณ์ว่าด้วยเรื่องอุดมการณ์  หลักการ  และวิธีการสหกรณ์ให้แก่บุคลากรสหกรณ์  กลุ่มเกษตรกร  และประชาชนทั่วไป
๒.  ศึกษา  วิเคราะห์ข้อมูลต่างๆ  ที่เกี่ยวข้องกับการจัดตั้งสหกรณ์  เพื่อให้คำแนะนำแก่คณะผู้จัดตั้งเกี่ยวกับการขอจดทะเบียนจัดตั้งเป็นสหกรณ์  ตรวจสอบและเสนอความเห็น  และให้คำปรึกษาในด้านการกำหนดข้อบังคับสหกรณ์  ศึกษา  วิเคราะห์  คำขอจัดตั้งสหกรณ์ของผู้ที่ประสงค์ขอจัดตั้งเพื่อให้เป็นไปตามหลักการสหกรณ์  ศึกษา  วิเคราะห์  ถึงความเป็นไปได้ของการจัดตั้งสหกรณ์ และผลกระทบที่จะเกิดขึ้น  โดยเป็นเจ้าภาพหลักประสานกับทุกกลุ่ม  ฝ่าย  ในการจัดตั้งสหกรณ์  ซึ่งการดำเนินการดังกล่าวนี้ให้รวมถึงการควบสหกรณ์  การแยกสหกรณ์  การจัดตั้งชุมนุมสหกรณ์  และการเลิกสหกรณ์ด้วย  ทั้งนี้  ให้รวมถึงการจัดตั้งกลุ่มเกษตรกร  กลุ่มสตรีสหกรณ์  กลุ่มเยาวชนสหกรณ์  กลุ่มอาชีพ  และกลุ่มลักษณะอื่น  ต้องทำการวิเคราะห์ข้อมูลต่างๆ  เช่นเดียวกัน  เช่น   ข้อมูลเกี่ยวกับรายได้  ค่าใช้จ่าย  และข้อมูลด้านอื่นๆ   ของบุคคลที่ประสงค์จะขอจัดตั้งนั้น  ต้องปฏิบัติงานร่วมกับกลุ่มส่งเสริมสหกรณ์ในพื้นที่
๓.  ศึกษา  วิเคราะห์ข้อมูลต่างๆ  ที่เกี่ยวข้องกับสหกรณ์  กลุ่มเกษตรกร  กลุ่มสตรีสหกรณ์  กลุ่มเยาวชนสหกรณ์  กลุ่มอาชีพ  และกลุ่มลักษณะอื่นๆ   ว่าเมื่อมีการจัดตั้งกลุ่มขึ้นมาแล้วสามารถดำเนินการบริหารกลุ่มไปได้ด้วยดีเพียงใด  เพราะกลุ่มที่ตั้งขึ้นมานั้นจะต้องมีการดำเนินงานอย่างต่อเนื่อง  เพื่อก่อให้เกิดประโยชน์ทั้งทางด้านเศรษฐกิจและสังคม   ฉะนั้น  จะต้องทำการศึกษา  วิเคราะห์  กำหนดแนวทางเพื่อให้กลุ่มที่จัดตั้งขึ้นมาใช้เป็นแนวทางในการปฏิบัติ  ตลอดจนติดตามผลการดำเนินงานภายหลังการตั้ง  รวมทั้งเป็นเจ้าภาพหลักในการส่งเสริมสหกรณ์  กลุ่มเกษตรกร  หรือกลุ่มอื่นๆ  ให้ได้มาตรฐานหรือระดับชั้นตามที่กรมกำหนด
๔.  ศึกษา  วิเคราะห์  ข้อมูลของสหกรณ์  กลุ่มเกษตรกร  กลุ่มสตรีสหกรณ์  กลุ่มเยาวชนสหกรณ์  กลุ่มอาชีพ  และกลุ่มลักษณะอื่น  ที่จัดตั้งขึ้นมาว่ามีปัญหาในการดำเนินงานอย่างไร  และหากพบปัญหาจะต้องร่วมกับกลุ่มส่งเสริมสหกรณ์ในพื้นที่เข้าไปทำการช่วยเหลือหรือประสานงานกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้องเพื่อให้ความช่วยเหลือ  เช่น  ในกรณีที่สหกรณ์หรือกลุ่มเกษตรกรมีปัญหาในด้านการตลาดก็ต้องประสานงานกับกลุ่มส่งเสริมและพัฒนาธุรกิจสหกรณ์ให้เข้าไปทำการช่วยเหลือหรือถ้ากรณีมีปัญหาเกี่ยวกับการบริหารจัดการก็ต้องประสานงานกับกลุ่มส่งเสริมและพัฒนาการบริหารการจัดการสหกรณ์ให้เข้าไปทำการช่วยเหลือ  หรือประสานกับหน่วยงานอื่นที่เกี่ยวข้อง  เป็นต้น
๕.  ศึกษา  วิเคราะห์  ข้อมูลต่างๆ  รวมทั้งประสานงานกับส่วนที่เกี่ยวข้องกับการดำเนินงานโครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริและโครงการอื่นๆ
๖.  ให้คำปรึกษา  แนะนำในการแก้ไขปัญหาด้านการจัดตั้งและการส่งเสริมให้แก่กลุ่มส่งเสริมสหกรณ์  จากการที่กลุ่มจัดตั้งและส่งเสริมสหกรณ์ได้ทำการวิเคราะห์ถึงความเป็นไปได้ต่างๆ  และประสานงานกับกลุ่มส่งเสริมสหกรณ์ในพื้นที่อย่างใกล้ชิด  ซึ่งในระหว่างดำเนินการจัดตั้งนั้น  ถ้ามีปัญหาในการดำเนินงานเกิดขึ้น  หรือเมื่อจัดตั้งแล้วและมีปัญหาเกี่ยวกับการส่งเสริม  กลุ่มจัดตั้งและส่งเสริมสหกรณ์จะต้องให้คำปรึกษา  แนะนำในการแก้ปัญหาเหล่านั้นกับกลุ่มส่งเสริมสหกรณ์
๗.  ให้คำปรึกษา  แนะนำแก่สหกรณ์  พร้อมกับติดตามการดำเนินงานของสหกรณ์ในให้เป็นไปตามกฎหมายว่าด้วยสหกรณ์  ข้อบังคับ  ระเบียบ  คำสั่ง  และกฎหมายอื่นที่เกี่ยวข้อง  เสนอแต่งตั้งผู้ตรวจการสหกรณ์  เพื่อทำหน้าที่ตรวจสอบกิจการและภาวะการเงินของสหกรณ์  รวบรวม  ประเมินผลการรายงานของผู้ตรวจการสหกรณ์เสนอรองนายทะเบียนสหกรณ์  วินิจฉัยสั่งการให้สหกรณ์แก้ไขข้อบกพร่องตามที่ผู้ตรวจการสหกรณ์หรือผู้สอบบัญชีตรวจพบภายในเวลาที่กำหนด  ติดตาม  ตรวจสอบ  ความก้าวหน้าในการแก้ไขข้อบกพร่องในสหกรณ์  ให้คำปรึกษาแนะนำแก่ข้าราชการในกลุ่มส่งเสริมสหกรณ์  เพื่อการแก้ไขปัญหา  และการรายงานในระดับจังหวัดกับกรมฯ  ประสานกับกลุ่มในจังหวัดในแต่ละกรณี  และสำนักจัดตั้งและส่งเสริมสหกรณ์ในส่วนกลาง  เพื่อช่วยแก้ไขปัญหา  ซึ่งการดำเนินการดังกล่าวให้รวมถึงกลุ่มเกษตรกรด้วย  สำหรับการแต่งตั้งผู้ตรวจการสหกรณ์นั้น  เนื่องจากกรมได้กำหนดบทบาทให้ข้าราชการที่สังกัดกลุ่มส่งเสริมสหกรณ์เป็นทั้งผู้ส่งเสริมและผู้ตรวจการสหกรณ์   ดังนั้น   การตั้งผู้ตรวจการสหกรณ์จึงแต่งตั้งจากข้าราชการที่สังกัดกล่มส่งเสริมสหกรณ์ในแต่ละกลุ่มที่มีคุณสมบัติตามที่กำหนดเป็นผู้ตรวจการสหกรณ์  แต่ต้องเป็นสหกรณ์ที่ข้าราชการผู้นั้นไม่ได้ทำหน้าที่ส่งเสริม  เว้นแต่กลุ่มส่งเสริมสหกรณ์นั้นๆ  มีข้าราชการเพียงคนเดียว  หากสหกรณ์ที่อยู่ในความส่งเสริมของกลุ่มส่งเสริมสหกรณ์ใดมีปัญหามากหรือเป็นสหกรณ์ที่มีขนาดใหญ่ให้ตั้งเป็นคณะผู้ตรวจการสหกรณ์ก็ได้  แต่ถ้าสหกรณ์ที่อยู่ในความส่งเสริมของกลุ่มส่งเสริมสหกรณ์ใดมีปัญหาเกินกว่าที่จะแก้ไขได้ในระดับจังหวัดก็ให้รายงานผู้ตรวจราชการกรมเพื่อพิจารณา
๘.  ติดตาม  ประเมินผล  รายงานผลงานและโครงการในหน้าที่ความรับผิดชอบของกลุ่มให้กับหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง
๙.  สนับสนุนการปฏิบัติงานของกลุ่มส่งเสริมสหกรณ์ในการกำหนดแนวทางการพัฒนาสหกรณ์ / กลุ่มเกษตรกร  โดยวิเคราะห์ความต้องการ  สภาพปัญหา  แยกแยะและจัดกลุ่มของความต้องการให้ชัดเจน  รวมถึงพิจารณาแผนงาน  โครงการตามแผนปฏิบัติงานประจำปีของกรม  จังหวัด  เพื่อเป็นข้อมูลให้กลุ่มส่งเสริมสหกรณ์นำไปร่วมประชุมเสวนากับคณะกรรมการ  ฝ่ายจัดการ  และสมาชิกสหกรณ์
๑๐.  ในกรณีที่มีนิคมสหกรณ์อยู่ในจังหวัดให้สนับสนุนการปฏิบัติการสำรวจทำแผนที่ในสนาม  ได้แก่  การสำรวจสภาพภูมิประเทศเพื่อทำโครงการทางช่างชั้นต้น  การสำรวจวงรอบ - กันเขต  วงรอบ - ระดับ รายแปลง  แบ่งแปลงผังบริเวณ  การสำรวจอุทกวิทยา   เป็นต้น  และแก้ไขกรณีพิพาทเกี่ยวกับการถือครองกรรมสิทธิ์ในที่ดินในนิคมสหกรณ์
๑๑.  ปฏิบัติงานร่วมกับหรือสนับสนุนการปฏิบัติงานของหน่วยงานอื่นที่เกี่ยวข้องหรือที่ได้รับมอบหมาย